ABD medyasında yer alan haberlerde, İran’ın önerisinin, savaş sona erene ve Basra Körfezi’ndeki deniz taşımacılığıyla ilgili anlaşmazlıklar çözülene kadar nüprogram konusunun ertelenmesini içerdiği belirtildi. ABD tarafının ise nükleer müzakerelerin en baştan ele alınması gerektiği görüşünde olduğu ifade edildi.
Batı medyasına konuşan ABD’li bir yetkili, Trump’ın danışmanlarıyla yaptığı toplantı sonrasında, "İran’ın teklifini olumsuz değerlendirdiğini" aktardı.
Beyaz Saray Sözcüsü Olivia Wales ise "ABD’nin basın üzerinden müzakere yapmayacağını ve yönetimin kırmızı çizgiler konusunda net olduğunu" söyledi.
ABD ile İran arasında yürütülen dolaylı görüşmelerde ilerleme sağlanamazken, ABD Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff ve Jared Kushner’in geçen hafta Pakistan'ın başkenti İslamabad’a yapması planlanan ziyaretin iptal edilmesi de sürecin "duraksadığına" işaret etti.
İran’ın aşamalı planı
Batı medyasına konuşan İranlı yetkililere göre Tahran’ın önerisi, sürecin aşamalı ilerlemesini öngörüyor. Buna göre ilk aşamada savaşın sona ermesi ve ABD’nin saldırmayacağına dair garanti verilmesi isteniyor. Ardından deniz ablukasının kaldırılması ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması hedefleniyor. Daha sonraki aşamada ise nükleer program ve diğer başlıkların ele alınması planlanıyor.
İran ayrıca, uranyum zenginleştirme hakkının tanınmasını talep ediyor.
Hürmüz Boğazı ve ekonomik etkiler
İran’ın önerisinde Hürmüz Boğazı’ndaki deniz taşımacılığına ilişkin düzenlemelerin ayrı bir başlık olarak ele alınması öngörülürken, Tahran’ın gemilerden "hizmet bedeli" alınmasını gündeme getirdiği belirtildi. Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) ise uluslararası geçişlerde böyle bir ücretin yasal dayanağı bulunmadığını açıkladı.
Uydu verileri ve gemi takip analizlerine göre, son günlerde İran petrol taşımacılığında ciddi düşüş yaşandığı ve bazı tankerlerin geri dönmek zorunda kaldığı aktarıldı.
Savaşın devam etmesi ve deniz taşımacılığındaki aksaklıklar nedeniyle petrol fiyatlarında artış görüldü. Avrupalı analistler, özellikle Hürmüz Boğazı’ndan geçen ham petrol akışındaki kısıtlamaların piyasalarda belirsizlik yarattığını ifade etti.
Uluslararası Para Fonu (IMF), İran ekonomisinin bu yıl yüzde 6,1 daralacağını öngörürken, ülkede enflasyonun yaklaşık yüzde 70 seviyesine ulaştığı bildirildi. Yaptırımların enerji ihracatı ve petrol depolama kapasitesi üzerinde baskı oluşturduğu kaydedildi.
Arakçi'nin Moskova temasları
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’nin ise hafta içinde İslamabad ve Umman’da temaslarda bulunduğu, ardından Moskova’da Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile görüştüğü bildirildi. Putin’in, görüşmede bölgedeki tüm tarafların çıkarlarının korunması gerektiğini vurguladığı, Arakçi’nin ise İran’ın gücüne ilişkin değerlendirmelerde bulunduğu aktarıldı.