WSJ'nin haberine göre, geçtiğimiz haziran ayında ABD ile İran arasında geçici ateşkes sağlandığı günlerde Çin, diplomatik girişimlerinin çatışmaların sona ermesine katkı sunduğunu açıkladı. Pekin, Dışişleri Bakanlığı'nın gerilimi azaltmak amacıyla çok sayıda diplomatik temas gerçekleştirdiğini ve Xi Jinping'in çatışmaların sona erdirilmesine yönelik önerilerde bulunduğunu bildirdi.
Ancak aynı gün Çin'den kalkan bir uçağın Tahran'a indiği ve İran gümrük kayıtlarına göre, İran Savunma Bakanlığı'na gönderilen sevkiyatın insansız hava araçları ve füze güdüm sistemlerinin üretiminde kullanılabilecek elektronik bileşenler içerdiği ileri sürüldü.
İRAN SAVUNMA BAKANLIĞINA YAKLAŞIK BİN 300 SEVKİYAT
Haberde yer verilen gümrük verilerine göre, bu yıl haziran ayına kadar İran Savunma Bakanlığı'na Çin menşeli yaklaşık 1.300 çift kullanımlı bileşen sevkiyatı yapıldı. Söz konusu ürünler arasında elektronik parçalar, motorlar, GPS ekipmanları ile insansız hava araçları ve füzelerde kullanılabilecek uçak parçalarının bulunduğu aktarıldı. ABD'nin İran limanlarına yönelik abluka ve yaptırım politikalarının ardından Çin'den İran'a yönelik bazı sevkiyatların hızlandığı, yaptırım uygulanan İran merkezli Mahan Air'in de Çin'den gerçekleştirdiği kargo uçuşlarını artırdığı öne sürüldü.
BALİSTİK FÜZELERDE KULLANILAN KİMYASALLAR
WSJ'nin haberinde, Çinli şirketlerin İran'ın balistik füze üretiminde kullanılabilecek ham kimyasal maddelere erişimine de yardımcı olduğu iddia edildi. ABD yönetiminin daha önce İran'ın silah ve askeri teknoloji edinmesine yardımcı olmakla suçladığı Çin ve Hong Kong merkezli bazı kuruluşlara yaptırım uyguladığı hatırlatıldı.
UYDU GÖRÜNTÜLERİNE İLİŞKİN İDDİA
Haberde ayrıca, ABD'li yetkililerin Çin kaynaklarından elde edilen uydu görüntülerinin, üç ABD askerinin ölümüne yol açan bir İran saldırısıyla bağlantılı olduğunu değerlendirdiği belirtildi. WSJ'nin gördüğü bir belge ve konuya ilişkin bilgi sahibi kaynaklara dayandırdığı haberinde, Çinli şirketlerin söz konusu saldırıda kullanılan balistik füzelerin üretiminde kullanılan ham maddelerin tedarik edilmesine de yardımcı olduğu öne sürüldü. Habere göre bu gelişmeler, Trump yönetiminin daha önce kamuoyuna açıklamadığı ölçekte Çin'in İran'a yönelik desteğine ilişkin yeni iddiaları gündeme getirdi.
PEKİN: "ULUSLARARASI KURALLARA BAĞLIYIZ"
Çin ise uluslararası kurallara bağlılığını sürdürdüğünü ve ülkesinin İran'la ilişkilerinin "çatışmayla ilişkilendirilerek itibarının zedelenmesine yönelik girişimlere" karşı olduğunu belirtti. Pekin, İran ile iş birliğini sürdürdüğünü ve Orta Doğu'da barışın sağlanmasına yönelik diplomatik çabaları desteklediğini bildirdi.
Çin daha önce, hem sivil hem de askeri amaçlarla kullanılabilen çift kullanımlı ürünlerin ihracatına yönelik kontroller uyguladığını açıklamıştı. Pekin ayrıca, uluslararası hukuka aykırı olduğunu savunduğu ABD'nin tek taraflı yaptırımlarına karşı çıkıyor.
TRUMP-Xİ ZİRVESİNDE İRAN GÜNDEMİ
İran'a yönelik bu iddialar, Trump ile Xi'nin bugün Washington'da yapacağı zirve öncesinde gündeme geldi. İki liderin ticaret, teknoloji, yapay zeka ve Tayvan'ın yanı sıra İran'daki savaş ve Pekin'in Tahran'la ilişkilerini de ele alması bekleniyor. ABD tarafının, Çin'in İran üzerindeki ekonomik ve diplomatik etkisini kullanarak Tahran'la yaşanan çatışmanın sona erdirilmesine yönelik herhangi bir rol üstlenip üstlenmeyeceğini gündeme getirmesi bekleniyor. Çin'in ise İran'la ilişkilerinin yanı sıra Orta Doğu'daki gelişmeler ve bölgedeki istikrar konusundaki tutumunu ortaya koyması bekleniyor.
Trump daha önce Çin'in İran'a askeri ekipman sağlamadığı yönündeki değerlendirmelerde bulunmuş ve Xi'nin kendisine Çin'in İran'a askeri teçhizat sağlamayacağını söylediğini ifade etmişti. Buna karşılık son dönemde yayımlanan haber ve analizlerde Çin'in İran'la ekonomik ve stratejik ilişkileri Washington'daki görüşmelerin başlıklarından biri olarak öne çıkıyor.
ÇİN, İRAN PETROLÜNÜN BAŞLICA ALICISI
ABD'nin yaptırımlarla İran'ın petrol gelirlerini ve askeri tedarik kanallarını sınırlama girişimlerine rağmen Çin, İran petrolünün başlıca alıcısı konumunda bulunuyor. Haberde, Çinli paravan şirketlerin İran petrolünden elde edilen gelirlerin transferinde rol oynadığı, bazı işlemlerin ise ABD denetiminden kaçınmak amacıyla Çin finans sistemi ve yuan üzerinden gerçekleştirildiği iddia edildi.
Çin'in İran'la devam eden ekonomik ilişkileri ile ABD'nin Tahran'a yönelik yaptırım politikası arasındaki farklılıkların, Trump-Xi görüşmesinde İran başlığının önemli unsurlarından biri olması bekleniyor.