PiriKAPTAN/GrafikTeknik Analist


Kerem KALENDEROĞLU

•        Son iki yıla yakın sürede yüzde 70'in üzerinde değer kaybeden petrol fiyatları, üretici ülkeleri işbirliğine yöneltse de beklenen fiyat artışı için piyasa şartları oluşmayacağı gözlemleniyor.

Gerileyen petrol fiyatları, üretici ülkelerin büyük bölümünü ortak hareket etmeye yöneltirken, çıkar farklılıkları, bu birlikteliğin beklenen sonuçları veremeyeceği algısını güçlendiriyor.

Petrol fiyatlarındaki son iki yılın düşüşünü engellemek üzere OPEC üyesi Suudi Arabistan, Venezuela ve Katar ile OPEC üyesi olmayan Rusya arasında geçen hafta alınan karar, petrol fiyatlarında kısa süreli artış sağladı. Uluslararası yaptırımların kalkmasının ardından üretimini günlük en az 1 milyon varil artırmayı hedefleyen İran'ın bu anlaşmaya katılmayacağının anlaşılması ise fiyatların tekrar yatay seyretmesine neden oldu.

Küresel piyasalarda oluşan arz fazlası, fiyatları 2000'li yılların başından beri gördüğü en düşük seviyelere geriletti. Küresel referans kabul edilen Brent tipi ham petrol fiyatları, Haziran 2014'te varil başına 115 dolar civarlarındayken, Ocak 2016'da 30-35 dolar bandında seyrederken son haftalarda 50 dolarları ancak test edebildi.

OPEC'in gücü zayıflıyor mu?

Petrol karteli OPEC, 1970'lerde küresel petrol üretiminin yüzde 70'ini elinde bulunduran güçlü konumundan uzaklaşarak, bugün küresel arzın ancak yüzde 30'larını kontrol eder hale geldi.

OPEC, ABD'nin 1973'te Yom Kippur Savaşı sırasında İsrail'e destek vermesinin ardından, Batılı devletlere ham petrol ambargosu uygulayarak, petrolün varil başına fiyatını 3 dolardan 12 dolara kadar yükseltmeyi başarmış bir örgüttü.

Kartel ayrıca, birçok kez OPEC üyesi olmayan ülkelerle ortak hareket ederek üretim kısıntısına gitti. Buna en yakın örnek, 2001 yılında Rusya'yla anlaşarak günlük üretim kotasını 26,7 milyon varilden 2002'de 21,7 milyon varile çekmesiydi. Beş milyon varillik bir düşüş, fiyatları yaklaşık 10 dolar seviyelerinden 25 dolar seviyelerine yükseltmişti.

Suudi Arabistan en önemli oyuncu olmaya devam edecek mi?

Başlıca petrol üreticisi 13 ülkenin üye olduğu OPEC içerisinde Suudi Arabistan, üye ülkeler arasında üretim rakamları en yüksek ve üretim maliyetleri en düşük üye olması nedeniyle her zaman en önemli oyuncu konumundaydı. Ayrıca Riyad, özellikle Körfez ülkeleri başta olmak üzere Arap ülkelerine yönelik ağırlığını kullanarak temel karar alıcı olmayı da başarmıştı.

Suudi Arabistan, petrol ambargosunun yaşandığı 1973'teki kesinti dahil olmak üzere 1998, 2001, 2006 ve 2008'deki kesintilerin tamamında ihraç vanalarını en çok kısan ülke konumundaydı.

Düşen petrol fiyatları, rakipleri işbirliğine zorladı

Dünyanın en büyük petrol tüketicisi ABD'de gelişen teknoloji ile birlikte artan üretim, ülkeyi en büyük petrol üretici konumuna getirdi. Rusya da petrol ve doğalgaz üretimini son 10 yılda hızla artırarak, Asya ile Avrupa pazarlarına enerji ihraç eden önemli bir oyuncu haline geldi.

OPEC üyesi ülkeler de 2006'da 26,3 milyon varil civarlarındaki günlük petrol üretim kotasını, 2011'de 30 milyon varile çıkardı ve 2015'teki son toplantısında İran'ın baskısıyla bunun da üzerine çıkacağı sinyalini verdi.

Petrol fiyatlarında yaşanan büyük düşüş, Suudi Arabistan ve ekonomisi petrole dayalı Rusya, Venezuela, İran gibi ülkelerde mali sıkıntılar oluşturdu. Suudi Arabistan ekonomisi, 2012 yılında yüzde 13'lük bir bütçe fazlası verirken 2015'te yüzde 21'lik bir bütçe açığına dönüştü. Rusya ise düşen petrol fiyatlarının yanı sıra Kırım'ı uluslararası hukuka aykırı olarak ilhak etmesinin ardından karşılaştığı yaptırımlar ve Suriye'ye gerçekleştirdiği askeri müdahalenin maliyeti nedeniyle ekonomisinin çökme aşamasına gelmesine engel olamadı. Venezuela ise temel ihtiyaçların karşılanamadığı bir ülke haline geldi.

İki büyük rakip Rusya ve Suudi Arabistan, düşen petrol fiyatlarının ekonomilerini zor duruma sokması nedeniyle şubat ayında Katar ve Venezuella'nın arabuluculuğunda anlaştı. Anlaşmaya göre Rusya, Suudi Arabistan, Katar ve Venezuela diğer büyük üreticiler de bu karara uyacak olursa petrol üretimlerini ocak ayındaki seviyelerde dondurma kararı almıştı.

İran neden karşı çıkıyor?

Nükleer silah geliştirmeye çalıştığı için 2006'da BM kararıyla uluslararası yaptırımlar uygulanan İran'ın günlük petrol ihracatı, 2012'de AB'nin yaptırım kararlarını sıkılaştırmasıyla birlikte günlük 3 milyon varillerden yaklaşık 1 milyon varillere kadar düştü.

Yaptırımlar sadece İran'ın petrol gelirlerine darbe vurmakla kalmadı aynı zamanda enerji alanına yapılan yatırımları da azaltarak teknoloji ve alt yapıda hızlı bir gerilemeye yol açtı.

İran'a karşı uygulanan yaptırımların kaldırılmasıyla birlikte, ülke, uluslararası piyasalara gerçekleştirdiği petrol ihracatını yükselterek gelirlerini artırmayı amaçladı. Yaptırımlar süresince OPEC ülkelerinin kendi pazar payını kaptığını iddia eden İran, geçen yılki son OPEC toplantısında kartelin üretim kısıntısına giderek kotasını düşürmesine karşı çıktı ve 30 milyon varillik toplu kotaya uymayacağını açıkça ilan etti.

İran, aynı nedenlerle 4 ülkenin aldığı üretim dondurma kararına katılmadı ve anlaşmanın önündeki en büyük engel haline geldi. Ayrıca İran, hedeflediği ihraç artışıyla piyasaların petrol arz fazlasının kısa sürede ortadan kalkmayacağı ve bu nedenle fiyatların düşük seyredeceği yönündeki beklentinin pekişmesine de katkı sağlar bir konuma geldi.

Ancak anlaşma, düşük fiyatın nedenlerini ortadan kaldırmaya yetmeyecek gibi. Dünya ekonomilerinin büyümesi hakkında temel bir referans olarak görülmeye başlanan petrol fiyatları, piyasa dinamiklerinin kısa vadede değişmeyeceği yönündeki beklenti nedeniyle, bu dinamikleri etkileyecek temel bir değişiklik olmaması halinde, yatay seyrine devam edeceğinin sinyalini veriyor.

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.