Yozgat Bozok Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Bekir Aktaş, bu yıl yağışların etkisiyle hububat üretiminde verim artışı yaşandığını ancak artan nemin fungus kaynaklı hastalıkların görülme riskini de beraberinde getirdiğini söyledi. Aktaş, özellikle çavdarda görülen, buğday, arpa ve tritikalede de ortaya çıkabilen “Claviceps purpurea” adlı mantarın neden olduğu "ergot" hastalığının, hastalıklı ürünlerin una karışması halinde insan ve hayvanlarda ciddi sağlık sorunlarına yol açabileceği uyarısında bulundu.
Yozgat Bozok Üniversitesi Yerköy Tarımsal Uygulama ve Araştırma Merkezi’nde yöreye uygun hububat çeşitlerinin geliştirilmesine yönelik ıslah çalışmaları yürüten Aktaş, Ziraat Fakültesi öğrencileriyle bir araya gelerek bölgede yetiştirilen tarımsal bitkiler hakkında bilgi verdi.
Hububat çeşitleri hakkında değerlendirmelerde bulunan Aktaş, yulaf ve arpada tanelerin kavuzlarla sarılı olduğunu belirterek, kavuz yapısının bitki türlerine göre farklılık gösterdiğini anlattı. Aktaş, çıplak taneli olarak adlandırılan yulaf ve arpa çeşitlerinde ise hasat sonrasında kavuzun tane üzerinde kalmadığını ifade etti.
"DENGELİ BİR KAN ŞEKERİ YÜKSELİŞİ SAĞLAYABİLİYORUZ"
Ankara Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü tarafından geliştirilen kışlık gelişme tabiatındaki arpa çeşidinin önemine dikkati çeken Aktaş, bu çeşitlerin beta glukan içeriği nedeniyle gıda sektöründe de değerlendirilebildiğini söyledi. Aktaş, şöyle konuştu:
“Sanıyorum Ankara Büyükşehir Belediyesi Halk Ekmek Fabrikası ürettiği ekmeklerde katkı olarak kullanıyor. Neden kullanıyor? Beta glukan dediğimiz bir maddemiz var. Direkt beyaz undan üretilmiş ekmeği tükettiğiniz zaman hızlı bir şekilde kan şekerinizi yükseltiyor. Uzun süre sizi tok tutmuyor. Ama yulaf ve arpada daha fazladır. Beta glukan oranı arttıkça kan şekerinizde ani oynamalar yapmadan, lif oranı da biraz etkili, dengeli bir kan şekeri yükselmesi sağlayabiliyoruz."
Çıplak taneli arpanın veriminin normal arpa çeşitlerine göre yüzde 10-15, bazı durumlarda yüzde 20’ye kadar daha düşük olabildiğini belirten Aktaş, bunun temel nedenlerinden birinin kavuzun bulunmaması olduğunu söyledi. Kavuzun toplam tane ağırlığının yaklaşık yüzde 12’sini oluşturduğunu aktaran Aktaş, çıplak taneli çeşitlerde çimlenme konusunda da bazı sorunlar yaşanabildiğini ifade etti.
Aktaş, "Biçerdöverden hasat edilirken embriyonun zarar görmesi söz konusu olabiliyor. Onun için ekim yapıldığında sertifikalı olabilmesi için bir tohumluğun en az yüzde 85 çimlenme oranına sahip olması lazım. Eğer yetiştiricilik yapıyorsanız tohumluk oranında yüzde 15 ile 20 arasında fazladan tohum atmanız gerekebilir" dedi.
"DİYETLERDE KULLANILIYOR"
Yulafın kullanım alanlarına da değinen Aktaş, ıslah çalışmaları kapsamında geliştirilen çıplak taneli yulafın geçmişte ağırlıklı olarak at yemi olarak kullanıldığını, son yıllarda ise insan beslenmesinde daha fazla tercih edildiğini belirtti.
Aktaş, yulafın marketlerde doğrudan tane olarak veya kuru meyve katkılı ürünler şeklinde tüketildiğini belirterek, "Özellikle kadınlar diyetlerinde kullanıyorlar. Son yıllarda marketlerde de büyük markaların direkt hiç katkısız veya bazı kuru meyve katkılı, direkt tanenin ezilip yarım yağlı süt veya yağsız yoğurtla birlikte diyetlerde kullanıldığı ürünler var" diye konuştu.
"BU YIL VERİM PATLAMASI VAR, KALİTEDE DÜŞÜŞLER ELBETTE OLABİLİR"
Bu yıl hububat üretiminde yüksek verim elde edildiğine dikkati çeken Aktaş, yağışların geç gelmesine rağmen üretimde önemli bir artış yaşandığını söyledi. Ancak yağışla birlikte artan nemin mikroorganizmaların faaliyetini ve bazı bitki hastalıklarını artırabileceğini belirten Aktaş, çiftçilerin hava koşullarını yakından takip etmesi gerektiğini vurguladı. Aktaş, şöyle konuştu:
"Bu yıl özel bir yıldır. Verimde büyük patlama oldu. Yağışlar geç geldi. Çavdar mahmuzu dediğimiz bir hastalık var. Bizim tahıllarımızın yüzde 95-98’inde mantarlar, funguslar hastalık yapıyor. Bu da bir fungus. Çiçek içinde gelişiyor. Birazcık daha bu fungus gelişmiş olsaydı mahmuzunu, kıvrımlı bir yapı oluşturacaktı."
"UNA KARIŞTIĞINDA HALÜSİNASYONLARA NEDEN OLABİLİR”
Çavdar mahmuzunun "Claviceps purpurea" adlı mantardan kaynaklandığını ve "ergot hastalığı" olarak da bilindiğini belirten Aktaş, mantarın ürettiği alkaloitlerin insan ve hayvan sağlığı açısından risk oluşturabileceğini söyledi.
Aktaş, hastalıklı ürünlerin una karışması halinde belirli oranların aşılması durumunda sağlık sorunlarının ortaya çıkabileceğini belirterek, “Ergotizm dediğimiz bir alkaloit üretiyor bu fungus. Bu una karıştığı zaman insanlarda ve hayvanlarda halüsinasyonlar, olmayanı görme gibi sonuçlara yol açabiliyor. Bunun standartları vardır. Belli bir oranı geçtiği zaman gıda yapımında bu fungusun karışık olduğu ürünler kullanılmaz” dedi.
Bu yıl üniversitenin deneme alanında çavdar mahmuzuna rastladıklarını aktaran Aktaş, hastalığın ağırlıklı olarak çavdarda görülmesine karşın buğday, arpa ve tritikalede de ortaya çıkabileceğini söyledi.
Yağışlı havanın "fungus" kaynaklı hastalıkların gelişimi açısından uygun koşullar oluşturabileceğine dikkati çeken Doç. Dr. Bekir Aktaş, “Bu yıl karşılaştık bununla. Hastalık yılıydı bu yıl. Sürekli söylüyorum; hava durumunu takip edin. Bu yıl verim patlaması var, kalitede düşüşler elbette olabilir. Ancak yağış nem demek, mikroorganizma faaliyetinin ilerlemesi demek” ifadelerini kullandı.
